Đây là một bài viết của nhà báo Gregory Zuckerman của Wall Street Journal về một số câu chuyện chưa từng kể trong những năm tháng cuối đời của Charlie Munger, nhưng câu chuyện về những năm tháng già đi một cách điềm tĩnh, bình an và minh mẫn.
Bạn có thể xem bài gốc tại đây
Ngôi nhà của Charlie Munger
Charlie Munger từng sở hữu một ngôi nhà với tầm nhìn ngoạn mục ra đại dương ở Montecito, bang California. Phó chủ tịch Berkshire Hathaway đã chính tay thiết kế toàn bộ khu dân cư khép kín đó, nơi người dân địa phương gọi là “Mungerville”. Có thời điểm, ông nói với một người bạn rằng ông dự định sẽ sống những năm cuối đời tại đây.
Nhưng rốt cuộc, Munger lại chọn ở lại ngôi nhà lâu năm của mình tại Los Angeles. Ngôi nhà thậm chí còn không có điều hòa. Trong một đợt nắng nóng cách đây ba năm, bạn bè phải mang quạt điện và các túi đá đến để làm mát thư viện của ông.
Munger không bận tâm. Ngôi nhà ấy gần những người ông yêu quý và những dự án khiến ông thấy hứng thú. Thay vì chọn một cuộc sống yên tĩnh bên bờ biển, Munger dành những năm cuối đời để theo đuổi những khoản đầu tư táo bạo, xây dựng những mối quan hệ bạn bè không ngờ tới, và đối diện với các thách thức mới.
Khi Munger qua đời hai năm trước, chỉ vài tuần trước sinh nhật lần thứ 100, nhà đầu tư tỷ phú này là một trong những doanh nhân được yêu mến nhất nước Mỹ — nổi tiếng vì trí tuệ, sự hóm hỉnh, và vai trò ông đóng góp trong việc giúp Warren Buffett xây dựng Berkshire Hathaway thành một công ty nghìn tỷ USD.
Charlie Munger những năm cuối đời
Chương cuối bất ngờ trong cuộc đời Munger ít được biết đến hơn. Trong năm cuối cùng trước khi qua đời, Munger đã kiếm hơn 50 triệu USD từ một khoản đặt cược vào một ngành công nghiệp đang bị ghẻ lạnh — một ngành mà ông đã tránh xa suốt 60 năm. Ông đẩy mạnh các hoạt động trong lĩnh vực bất động sản, hợp tác với một người hàng xóm trẻ tuổi để thực hiện những khoản đầu tư lớn, dài hạn — điều hiếm thấy ở một người ngoài 90 tuổi. Ông đối diện với các vấn đề sức khỏe và trăn trở về tương lai.
“Ngay cả một hoặc hai tuần trước khi qua đời, ông ấy vẫn đặt những câu hỏi như: ‘Liệu Định luật Moore còn đúng trong kỷ nguyên AI không?’” — Jamie Montgomery, bạn của ông, nhớ lại, ám chỉ việc liệu trí tuệ nhân tạo có đạt được tốc độ tăng trưởng theo cấp số nhân như sức mạnh tính toán trước đây hay không.
Bạn bè và gia đình nói rằng giai đoạn cuối đầy biến động này của Munger mang lại nhiều bài học cho nhà đầu tư — và là một bản hình mẫu về cách sống những năm tháng tuổi già với sự điềm tĩnh, thanh thản và mục đích sống.
“Cho đến ngày ông ấy qua đời, bộ não đó vẫn vận hành không ngừng,” — con trai nuôi (con trai của người vợ ông từ cuộc hôn nhân trước đó) của Munger, Hal Borthwick, nói. “Ông ấy chưa bao giờ ngừng học hỏi.”
Là cựu sinh viên Trường Luật Harvard, đồng sáng lập hãng luật Munger, Tolles & Olson tại Los Angeles, Munger rời bỏ nghề luật năm 1962 để tập trung vào đầu tư. Sau đó, ông đóng cửa hầu hết các quỹ đầu tư của mình và gia nhập Berkshire năm 1978 với vai trò phó chủ tịch.
Munger trở thành “quân sư” và người phản biện thân cận của Buffett, thúc đẩy Buffett mở rộng tiêu chí đầu tư vượt ra ngoài các thương vụ “giá rẻ” để mua những doanh nghiệp chất lượng cao.
“Charlie và tôi có thể thay thế cho nhau trong các quyết định kinh doanh,” Buffett từng nói năm 1982.
Buffett từ chối bình luận cho bài viết này.
Đến thập niên cuối đời, Munger ít tham gia trực tiếp vào Berkshire Hathaway hơn, dù cổ phần của ông trong công ty năm 2023 được định giá khoảng 2,2 tỷ USD. Ông vẫn nói chuyện với Buffett mỗi một hoặc hai tuần. Buffett ở Omaha, bang Nebraska, còn Munger sống tại Los Angeles; cả hai đều gặp vấn đề về thính giác, khiến việc trao đổi trở nên khó khăn.
“Họ phải hét vào điện thoại với nhau,” Whitney Jackson — vợ của cháu trai Munger — nói. “Nội dung những trao đổi của họ thực ra là cần được bảo mật, nhưng bất kỳ ai trong bán kính một dặm đều có thể nghe thấy.”
Munger chuyển sự chú ý sang các hoạt động khác. Ông là thành viên hội đồng quản trị — và là người hâm mộ cuồng nhiệt — của tập đoàn bán lẻ Costco, với khoản đầu tư trị giá khoảng 100 triệu USD khi ông qua đời. Ông đầu tư vào quỹ Himalaya Capital của Li Lu và một số công ty đầu tư nhỏ ở Boston và Melbourne.
Khoản đầu tư vào ngành than đá
Munger cũng tự mình đầu tư. Ngồi trên ghế tựa trong thư viện, ông với tay lấy những tập Value Line màu xanh từ bàn làm việc gần đó và nghiền ngẫm dữ liệu của các công ty niêm yết.
Suốt nhiều thập kỷ, ông hầu như không đụng tới cổ phiếu than đá, theo lời bạn bè. Nhưng đến năm 2023, ngành này lại thu hút sự chú ý của ông. Việc sử dụng than đang suy giảm dài hạn và giới đầu tư nhìn thấy một tương lai u ám cho ngành. Tuy nhiên, nhiều nhà sản xuất vẫn có lợi nhuận, cổ phiếu giao dịch ở mức rẻ. Munger lập luận rằng than vẫn sẽ cần thiết khi nhu cầu năng lượng toàn cầu tiếp tục tăng.
“Ông ấy đọc một bài báo nói rằng ngành than đá đã hết thời” Borthwick kể. Ông ấy nói: “Thật nhảm nhí”
Tháng 5/2023, Munger mua cổ phiếu của công ty khai thác than Consol Energy. Cuối năm đó, ông mua thêm cổ phiếu Alpha Metallurgical Resources — công ty sản xuất than luyện thép. Đến thời điểm ông qua đời, cổ phiếu Consol đã tăng gấp đôi; Alpha cũng tăng mạnh. Tổng cộng, ông ghi nhận lãi chưa thực hiện hơn 50 triệu USD, theo bạn bè.
“Ông ấy đặt một cược rất lớn, và đó là một khoản đầu tư có kết quả thực sự tốt,” Borthwick nói.
Sau đó, Consol sáp nhập với một nhà sản xuất khác và cổ phiếu giảm giá. Alpha cũng đi xuống. Tuy vậy, nhà đầu tư Mohnish Pabrai — bạn của Munger — cho biết nếu còn nắm giữ đến hôm nay, các khoản đầu tư vào than của Munger vẫn có lãi.
“Những động thái đó dạy tôi một điều,” Pabrai nói. “Bạn không cần phải chậm lại — bạn chỉ cần tiếp tục đi.”
Câu chuyện với Avi Mayer
Munger còn thực hiện một khoản cược khác cũng rất khác thường vào cuối đời. Nó bắt đầu năm 2005, khi Munger 81 tuổi. Một cậu hàng xóm 17 tuổi tên Avi Mayer gõ cửa nhà ông tại khu Hancock Park, Los Angeles. Mayer mang đến cho Munger một cuốn sách tiếng Do Thái chứa Ngũ Thư Moses.
“Tôi đọc về ông ấy và nghĩ rằng ông ấy là người Do Thái,” Mayer nói. (Thực ra Munger không phải người Do Thái)
Ông nội của Mayer vừa qua đời, để lại một khoảng trống lớn trong cuộc sống của cậu. Mayer gặp khó khăn ở trường học, vật lộn với ADHD và chán nản về tương lai.
“Tôi rất thiếu tự tin,” Mayer nói. “Bạn bè tôi thì chuẩn bị vào đại học, còn tôi thì không.”
Mayer bắt đầu dành thời gian với Munger.
“Ông ấy lắng nghe những vấn đề của tôi và nói về các nguyên tắc sống, giá trị cá nhân,” Mayer kể.
Munger nói với người khác rằng ông đánh giá cao trí tuệ và tham vọng của Mayer. Nhà đầu tư huyền thoại này ủng hộ Mayer khi cậu cân nhắc việc không học đại học, nói rằng Mayer có thể theo học tại “Đại học Munger”. Và Mayer đã làm như vậy.
“Tôi quan sát ông ấy hành động, học hỏi từ ông ấy, và thỉnh thoảng ông ấy đưa cho tôi vài cuốn sách,” Mayer nói.
Họ trở nên thân thiết, và Munger còn đặt đồ ăn giao đến nhà mình để cả hai có thể ăn cùng nhau.
Khi Mayer hợp tác với người bạn từ thuở nhỏ Reuven Gradon để đầu tư bất động sản, Munger theo dõi kỹ những bước đi ban đầu của họ. Vài năm sau, ông đề nghị hỗ trợ hai người trẻ và công ty của họ — Afton Properties.
“Tôi sẽ xác nhận tốt nghiệp cho các cậu,” ông nói.
Từ khoảng năm 2017, ba người đã mua gần 10.000 căn hộ thấp tầng tại Nam California, trở thành một trong những chủ sở hữu lớn nhất của loại hình căn hộ thấp tầng này trong bang.
Khu căn hộ thấp tầng được nói đến ở đây là garden apartment
- Thấp tầng (thường 1–3 tầng, hiếm khi quá 4)
- Không có thang máy
- Các tòa nhà nằm rải rác trong khuôn viên rộng, nhiều cây xanh, lối đi bộ, sân trong
- Thường ở ngoại ô hoặc khu dân cư yên tĩnh, không phải trong trung tâm
“Garden” ở đây không phải là mỗi căn có vườn riêng, mà là toàn bộ khu được bố trí như một khu vườn.
Trong những năm cuối đời, Munger tham gia vào hầu như mọi khía cạnh của doanh nghiệp — chọn khu vực, đánh giá thi công, thậm chí chọn màu sơn. Ông đặc biệt quan tâm đến cảnh quan, khăng khăng yêu cầu các khu nhà có mật độ thấp và quyết định công ty nên chi hàng trăm nghìn USD để trồng cây mới, theo lời Mayer, hiện 37 tuổi.
Munger khuyến khích Mayer và Gradon vay vốn dài hạn — ngay cả khi các nhà đầu tư bất động sản khác ưa chuộng nợ ngắn hạn để tái cấp vốn nhanh. Ông lập luận rằng thỏa thuận được lãi suất tốt và nắm giữ tài sản trong nhiều năm mới là con đường sinh lời.
Chiến lược đó đã thành công: danh mục tài sản của Afton hiện trị giá khoảng 3 tỷ USD, theo một người am hiểu sự việc. Munger vẫn tham gia đến tận cuối đời, giúp đàm phán việc mua một tòa nhà ở Santa Maria, California — thương vụ hoàn tất chỉ vài ngày sau khi ông qua đời. Tòa nhà nằm đối diện một siêu trung tâm Costco mới, khiến nó càng đặc biệt đối với Munger.
Đối diện những thách thức về sức khỏe
Munger không nói với nhiều người, nhưng trong thập kỷ cuối đời, ông bắt đầu đối diện với các vấn đề sức khỏe. Năm 1978, một ca phẫu thuật đục thủy tinh thể bị làm hỏng khiến ông mù mắt trái. Ông học cách thích nghi, lắp đặt hệ thống đèn sáng khắp nhà. Khoảng năm 2014, ông gặp vấn đề với dây thần kinh thị giác ở mắt phải, đối diện nguy cơ mù hoàn toàn — nhưng ông đón nhận điều đó một cách điềm tĩnh, theo lời Li Lu, một người thường xuyên thăm ông.
Munger điều chỉnh cuộc sống, nhờ người khác đọc sách cho mình và suy nghĩ về các bước tiếp theo.
“Tôi sẽ phải học chữ nổi Braille,” ông nói với một người bạn. Trước đó, ông từng học sau ca phẫu thuật thất bại nhưng chưa bao giờ thành thạo. Ông sẵn sàng thử lại.
Cuối cùng, điều đó không cần thiết. Thị lực mắt phải của ông dần cải thiện, nhưng khả năng vận động bị hạn chế. Khoảng năm 2016, ông không còn chơi golf được nữa — một niềm đam mê lâu năm — và phải dùng gậy chống. Việc chơi bridge với người khác cũng trở nên khó khăn. Vợ ông đã mất từ 2010, nên Munger lo sợ sự cô đơn và việc bị xã hội lãng quên.
Dành thời gian cho bạn bè
Ông chọn dành nhiều thời gian hơn cho bạn bè để nâng đỡ tinh thần. Mỗi sáng thứ Ba, ông gặp khoảng nửa tá đối tác kinh doanh và bạn bè khác để ăn sáng, thường tại Los Angeles Country Club. Nhóm thường đến lúc 7:30 sáng và có thể ngồi hàng giờ. Họ thảo luận đầu tư, châm chọc nhau và kể chuyện cười.
Những người tham gia thường xuyên gồm các nhà đầu tư John Hawkins và John Conlin, Chủ tịch Uber Ron Sugar, và sau này là Bobby Kotick — cựu CEO của Activision. Robert Bradway, CEO của Amgen, thỉnh thoảng cũng ghé qua. Munger, ngồi đầu bàn, kể chuyện và chia sẻ triết lý.
“Ông ấy luôn nói: ‘Nếu bỏ đi 5 khoản đầu tư tốt nhất của Berkshire, thì lợi nhuận của nó cũng khá tầm thường thôi,’” Montgomery kể — một bài học rằng hoàn toàn có thể thành công mà chỉ vài quyết định đúng.
Khi còn trẻ, Munger có thể cáu kỉnh và sắc bén; về sau, ông trở nên ấm áp và trầm tư hơn.
“Ở tuổi của tôi, hoặc là bạn kết bạn mới, hoặc là bạn chẳng còn bạn bè nào,” ông nói với nhóm.
Tuy vậy, Munger vẫn giữ một chút sắc sảo. Một lần, khi một lãnh đạo cấp cao của Ford tham gia nhóm ăn sáng, Munger khiến mọi người bất ngờ khi phân tích chi tiết lợi nhuận của hãng xe này theo từng dòng sản phẩm trong 25 năm trước đó. Rồi ông tung một câu đòn kết:
“Tôi không hiểu tại sao các anh còn bận tâm sản xuất xe hơi,” ông nói, lưu ý rằng phần lớn lợi nhuận của Ford đến từ xe bán tải.
Những buổi gặp gỡ này dường như tiếp thêm sinh lực cho Munger; buổi cuối cùng diễn ra chỉ 10 ngày trước khi ông qua đời.
“Tất cả chúng tôi đều học được từ Charlie, và Charlie cũng thích việc học từ chúng tôi,” Paul Major, một doanh nhân địa phương, nói.
Ẩm thực trở thành một niềm đam mê đặc biệt. Mỗi thứ Sáu, bạn bè lái xe đến nhà Munger tham gia một bữa trưa potluck (là một bữa trưa nhiều người tham gia, mỗi người mang theo một món), mang theo bánh sandwich gà với bơ, bánh mì trắng mềm, đôi khi bỏ vỏ bánh. Họ mang trái cây hoặc salad, cùng bánh cherry và kem vanilla.
“Thỉnh thoảng chúng tôi có thêm kẹo See’s Candy như một món đặc biệt,” Montgomery nói.
Trong nhiều năm, gia đình Munger cố gắng giữ ông ăn uống lành mạnh. Ông chống đối điều đó.
“Ông ấy nhấp nước lọc như thể đó là thuốc độc,” Jackson nói.
Cuối cùng, gia đình cũng mềm lòng. Họ bắt đầu gọi đồ ăn giao tận nơi cho ông.
“Đơn giao đồ ăn cuối cùng của ông là gà rán Hàn Quốc: nguyên một con gà, cơm kimchi chiên và khoai tây waffle,” Jackson kể.
Munger và Jackson lập danh sách những món ăn ông yêu thích để cô nấu cho ông. Chẳng hạn, ông có ký ức đẹp về việc ăn Spam trong thời gian phục vụ quân đội, nên cô đã làm món cơm chiên Spam.
“Ông ấy nói mãi rằng nó không giống như ông nhớ, rằng nó đã thay đổi,” Jackson nhớ lại.
“Tôi nói: ‘Ông ơi, là vị giác của ông thay đổi thôi.’”
Jackson tìm được đầu bếp cũ của khách sạn Plaza ở New York để xin công thức món corned-beef hash có cả tôm hùm. Nhưng phần lớn món khoái khẩu của Munger thì dễ kiếm hơn.
“Ông ấy mê hot dog của Costco,” cô nói.
“Trong bệnh viện, một trong những bữa ăn cuối cùng của ông là hamburger In-N-Out và Diet Coke.”
Những ngày cuối đời
Munger đang đếm ngược đến bữa tiệc sinh nhật lần thứ 100 vào ngày 1/1/2024. Bạn bè và đối tác lâu năm, trong đó có Jim Sinegal — đồng sáng lập Costco — dự định bay đến Los Angeles để dự lễ.
Nhưng sức khỏe của Munger đang suy yếu. Ông cảm nhận được hồi kết đang đến. Khi một người bạn hỏi ông cảm thấy thế nào, ông trả lời: “Có rất nhiều thứ không ổn với tôi.”
Khi nói về di sản của mình, ông cho biết ông hài lòng với những gì đã đạt được và lạc quan về tương lai của Berkshire.
“Khi đã xây xong rồi, bạn không cần phải là Warren hay Charlie nữa,” ông nói với một người bạn.
“Thứ chúng tôi để lại là một khung tư duy để đánh giá các cơ hội đầu tư.”
Những ngày cuối đời, Munger tự nâng đỡ tinh thần bằng sự hài hước. Ông nói với người thân rằng Diet Coke chính là lý do giúp ông sống thọ, làm nhẹ bớt bầu không khí. Và ông chia sẻ một ước nguyện với một vị khách: “Ôi, giá mà được 86 tuổi lần nữa.”
Vào tối muộn ngày Lễ Tạ Ơn, hai năm trước, chỉ vài ngày trước khi qua đời, Munger được đưa vào một bệnh viện gần Montecito. Ông yêu cầu người thân rời khỏi phòng để có thể gọi cho Buffett lần cuối.
Họ đã nói lời tạm biệt sau cùng.